خاکریزهای کاغذی

کتابخوانی‌های من...

خاکریزهای کاغذی

کتابخوانی‌های من...

خاکریزهای کاغذی
دیروز توپ بود و تانک و سنگر و خاکریزهای خاکی و...

امروز قلم است و کتاب و نشریه و سایت و خاکریزهای کاغذی و...

۲۸ مطلب با موضوع «کتاب و کتابخوانی» ثبت شده است

دوشنبه, ۱۵ مرداد ۱۳۹۷، ۰۹:۵۹ ق.ظ

با این کتاب‌ها مهمان خراسان شوید

گزارشی از کتاب‌های جشنواره کتابخوانی رضوی؛

 

هشتمین دوره جشنواره کتابخوانی رضوی هرساله در بهار و تابستان در سراسر کشور میزبان اهالی کتاب و کتابخوانی است،. این جشنواره فرهنگی با هدف ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی و نشر معارف رضوی به همت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اجرا می‌شود که طی آن  ۷ کتاب با موضوع سیره امام رضا(ع) در ۳ رده سنی «کودک»، «نوجوان»، «جوان و بزرگسال» و همچنین بخش «خانوادگی» به مطالعه و مسابقه گذاشته می‌شود. با هم مروری کوتاه خواهیم داشت بر کتاب‌های منتخب این دوره تا در جریان حال و هوای آن‌ها قرار بگیریم.

مژده گل

بارها با این دغدغه والدین مواجه شده‌ایم که بهترین روش برای انتقال مفاهیم اعتقادی و اخلاقی به کودکان چیست و چگونه می‌توان سیره و منش اهل بیت(ع) را به فرزندان خود یاد دهیم؟ قطعاً قصه و داستان روش بسیار موثری برای این امر محسوب می‌شود و کتاب «مژده گل» توانسته بخشی از اخلاق و رفتار امام رضا(ع) را در قالب قصه‌های ساده به زبان کودکان تبیین کند. این کتاب 10 قصه کوتاه از زندگی امام رضا(ع) دارد که با تمرکز روی سیره اخلاقی و مواجهه امام با مردم نوشته شده است. حسن خلق، مردم‌داری، عنایت به مستضعفین و نیازمندان، کمک به دیگران و... از جمله نکاتی است که کودک شما می‌تواند با خواندن و شنیدن این 10 قصه یاد بگیرد. نویسنده «مژده گل» محمود پوروهاب است و انتشارات جمکران آن را در36 صفحه منتشر کرده است. اگر فرزند 7 تا 13 ساله دارید، این کتاب را از او دریغ نکنید.

مهمان خراسان

کودکان و خردسالان عاشق شعر و ترانه هستند. هرچه شعر لطیف‌تر و موزون‌تر، جذابیتش هم برای کودک بیشتر. «مهمان خراسان» کتابی است که با زبان شعر و ترانه حال و هوای کودک شما را امام رضایی می‌کند. مخصوصاً اگر فرزندتان تجربه زیارت امام رئوف را داشته باشد، انس و الفتی بیشتر با شعرهای این کتاب خواهد گرفت. 10 شعر چاپ شده در کتاب «مهمان خراسان» سروده شاعران مطرح و خوب کودک و نوجوان هستند که در بین آن‌ها نام‌هایی چون افسانه شعبان‌نژاد، جعفر ابراهیمی، اسدالله شعبانی و بابک نیک‌طلب به چشم می‌خورد. حال و هوای این 10 شعر،‌ بیشتر زیارت امام رضا(ع) و خاطراتی است که از آن در ذهن یک کودک نقش می‌بندد. مثل کبوتران حرم، مهربانی خادمان، گنبد طلایی که برای ما بزرگ‌ترها هم نوستالژی است. گردآورنده این کتاب سعید بیابانکی است و به‌نشر منتشرش کرده است.

کاش تو را می دیدم

ارادت و علاقه ما ایرانی‌ها به حضرت معصومه(س) کمتر از عشق و محبت‌مان به برادرشان امام رضا(ع) نیست. فرازهایی از زندگانی این بانوی کریمه به قلم مژگان شیخی در کتاب «کاش تو را می‌دیدم» نگاشته شده است. این کتاب یک رمان خواندنی است که از زمان کودکی حضرت معصومه(س) تا شهادت‌شان را در بر می‌گیرد. یعنی بخشی از دوران زندگی و امامت امام موسی بن جعفر(ع) و همچنین برهه‌ای از زمان امامت و ولیعهدی امام رضا(ع) را برای مخاطب خود تصویر کرده است. نویسنده در ابتدای کتاب این توضیح را داده که از آنجا که از زندگانی حضرت معصومه(س) اطلاعات زیادی در دست نیست،‌ برای پرداختن به زندگی آن حضرت سعی شده است نگاهی گذرا به مهمترین حوادث دوره تاریخی ایشان داشته باشد. «کاش تو را می‌دیدم» نثری روان و زبانی گیرا دارد. این کتاب در 110 صفحه توسط نشر قدیانی به چاپ رسیده است.

مسافر هشتم

یکی دیگر از کتاب‌های خانم مژگان شیخی، نویسنده خوش‌قلم و فعال کودک و نوجوان که در جشنواره کتابخوانی رضوی امسال قرار داده شده، کتاب «مسافر هشتم» است. این کتاب بیشتر به ماجرای ولایتعهدی امام رضا(ع) و سیر سفر و حضور ایشان در ایران با زبان داستانی پرداخته است. مسافر هشتم اگرچه داستان است، اما بر اساس مستندات تاریخی و روایات مکتوب در منابع تاریخی به نگارش درآمده است. علاوه بر سیره و رفتار حکیمانه و مهربانانه امام رضا(ع)، آنچه در این کتاب خواندنی است، عشق و ارادت مردم ایران به این امام رئوف است که از لحظه ورودشان به خاک ایران تا دوران ولایتعهدی در خراسان همه‌جا به چشم می‌خورد. «مسافر هشتم» کتاب خوب و مناسبی برای آشنایی نوجوانان با تاریخ زندگی امام هشتم است که در 128 صفحه توسط انتشارات قدیانی منتشر شده است.

مهر ولایت در آسمان ایران

کتاب تحلیلی جشنواره کتابخوانی رضوی «مهر ولایت در آسمان ایران» است که به همت آیت الله کریمی جهرمی تالیف شده است. زیرعنوان این کتاب نگرشی بر زندگانی و ابعاد شخصیت امام رضا(ع) است و قرار است در لابلای صفحات آن نگاهی تحلیلی و نه صرفاً گزارش‌گرانه از زمانه و زندگی حضرت علی بن موسی الرضا(ع) را از سر بگذرانیم. مطالب کتاب در 10 فصل به صورت موضوعی دسته بندی شده است. فصل اول به تولد و تبار حضرت رضا(ع) اختصاص دارد و در فصل‌های بعد به ترتیب عرفان و عبادت حضرت رضا(ع)، اخلاق کریمه حضرت، میراث جاویدان امام، توسل به حضرت رضا(ع) و کرامات ایشان، خطوط انحرافی و عقیدتی در زمانه امام، سفر حضرت به ایران، جریان ولایتعهدی،‌ شهادت و در نهایت زیارت امام هشتم تبیین و تشریح شده است. البته این تنوع موضوعی موجب کاهش کیفیت مطالب نشده و دست مخاطب را به لحاظ تحلیل و اطلاعات پر خواهد کرد. «مهر ولایت در آسمان ایران» را انتشارات بوستان کتاب قم منتشر کرده است.

ماه هشتم

کتاب «ماه هشتم» یک منبع مستند است که با هدف ارائه گزارشی مختصر و همه جانبه از زندگی، شخصیت و سیره و تاریخ سیاسی امام رضا(ع) تالیف شده است. این کتاب چند ویژگی قابل توجه دارد: اول ترسیم زندگی‌نامه امام هشتم از منابع معتبر و کهن، دوم بیان مطالب مهم با زبانی ساده، دیگری اختصار و تلاش برای گزیده‌گویی در هر بخش و همچنین تنظیم مطالب از ولادت تا شهادت امام رضا(ع) در 55 بخش یعنی به تعداد سال‌های عمر مبارک آن حضرت. اما آنچه که خواندن این کتاب را ساده و روان می‌کند،‌کوتاهی و اختصار مطالب است که خواننده را تا انتهای کتاب پای خود نگه می‌دارد. طراحی خاص صفحات نیز به جذابیت کتاب افزوده و مطالعه آن را لذت‌بخش کرده است. «ماه هشتم» را مهدی غلامعلی تالیف کرده و انتشارات دارالحدیث آن را در 140 صفحه منتشر کرده است.

به سپیدی یک رویا

چند سالی است که رمان‌های تاریخی-مذهبی جایگاه ویژه‌ای بین اهالی کتاب و کتابخوانی باز کرده است و مخاطب خاص خود را جذب می‌کند. رمان ویژه جشنواره کتابخوانی رضوی «به سپیدی یک رویا» نام دارد که یکی از رمان‌های خوب تاریخی-مذهبی سال‌های اخیر است. این رمان نوشته فاطمه سلیمانی ازندریانی است که اولین بار در سال 94 منتشر شده است. موضوع «به سپیدی یک رویا» زندگی حضرت معصومه(س) است تا در دهه کرامت بیشتر درباره این بانوی نور و مهربانی بخوانیم. رمان با وداع امام رضا(ع) و حرکت از مدینه به سمت خراسان شروع می‌شود. راوی داستان یکی از کنیزان حضرت فاطمه معصومه(س) است که در داستان به شکل و شمایلی تازه و واقعی به روایت داستان پرداخته است. از نکات مثبت و قابل توجه این کتاب، بیان زنانه است که منجر به ترسیم ظرافت‌های بیانی در داستان شده است. جسارت نویسنده در پرداختن به این موضوع تاریخی درخور تحسین است و قطعاً خوانندگان رمان از آن حظ و بهره خواهند برد. «به سپیدی یک رویا» 171 صفحه دارد و توسط انتشارات کتاب نیستان روانه بازار نشر شده است.

 

* انتشار در روزنامه همشهری یزد؛ چهارشنبه 10 مرداد 97

۰ نظر ۱۵ مرداد ۹۷ ، ۰۹:۵۹
احسان عابدی
شنبه, ۱۵ آبان ۱۳۹۵، ۱۰:۱۶ ق.ظ

راهنمایی برای تازه کتاب‌خوان‌ها

راهنمای کتاب. حسام الدین مطهری. نشر آرما

 

بعضی وقت‌ها آن هم برای معدود آدم‌هایی اتفاق می‌افتد که تصمیم می‌گیرند و بخواهند با کتاب آشتی کنند و زندگی خودشان را با کتاب خواندن رنگ تازه‌ای ببخشند. اگر آن قرعه فال به نام شما افتاده و شما هم تصمیم به کتاب‌خوانی گرفته‌اید، و البته نمی‌دانید از کجا شروع کنید، پیشنهاد می‌کنم کتاب «راهنمای کتاب» حسام‌الدین مطهری پیشنهاد خوبی است.

راهنمای کتاب، در 10 بخش، نکات مفیدی را درباره آداب کتاب‌خوانی، نحوه انتخاب کتاب، توصیه‌هایی حین و پس از مطالعه و پیشنهاداتی هنگام خرید کتاب به شما ارائه می‌کند.

مطهری زیر عنوان کتابش را «دستینه انتخاب کتاب، خرید و لذت بردن از مطالعه» نوشته و روی سخنش با کسانی است که تازه می‌خواهند به کتابخوانی روی بیاورند، اما مطمئناً کسانی که کم و بیش با کتاب‌خوانی انس و میانه‌ای دارند هم از خواندن این دستینه پشیمان نخواهند شد!

مطهری حرف‌هایش درباره کتاب خواندن را بدون ملاحظه نوشته و سعی کرده یک تازه کتاب‌خوان را درباره حال و هوای کتاب‌خوان‌ها آشنا کند.

این کتاب منبع بسیار مفیدی برای مروّجان خواندن است. آنها که یا علاقه دارند و یا شغل و وظیفه‌شان ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی است، می‌توانند از مباحث خوب حسام مطهری برای صحبت کردن در جمع و یا نحوه مواجهه با کسانی که قرار است تازه کتاب‌خوان شوند، استفاده لازم را ببرند.

 

*انتشار در روزنامه همشهری. یکشنبه 10 مرداد 95

۰ نظر ۱۵ آبان ۹۵ ، ۱۰:۱۶
احسان عابدی

 

نمایشگاه‌های کتاب از بزرگ‌ترین و دلنشین‌ترین رویدادهای فرهنگی کشور ماست که به همت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سال‌هاست در استان‌ها نیز برپا می‌شود.
پیش‌تر درباره استقبال مردم و آمار فروش کتاب در این نمایشگاه‌ها نکاتی مطرح شد، اما بیایید از منظری دیگر به نمایشگاه کتاب بنگریم.
چرا مردم برای نمایشگاه کتاب انتظار می‌کشند؟ انگیزه مردم ما از حضور در نمایشگاه کتاب چیست؟

مشخصاً می‌توان دسترسی به ناشران در یک مکان واحد و تهیه کتاب‌ را انگیزه اصلی مردم از حضور در نمایشگاه‌های کتاب تعریف کرد. اما آیا اگر مردم دسترسی مناسبی به کتاب‌ها داشتند، مجبور بودند این‌چنین در چند ساعت صدها ناشر را سربزنند و دنبال کتاب‌های مورد نظر خود باشند؟

صحبت از سیستم توزیع کتاب در کشور است. از نظر صاحب‌نظران، یکی از دلایل پایین بودن سرانه مطالعه در کشور، عدم دسترسی سهل و ساده به کتاب است. اگر تهران و چند شهر بزرگ دیگر کشور را فاکتور بگیریم، بیشتر شهرهای کشور از وجود کتابفروشی‌های متعدد و با کیفیت محروم هستند.
معدود کتابفروشی‌هایی هم که در شهرهای کوچک مشغول به کار هستند، یا از بازار به روز نشر فاصله دارند، یا به دلیل به صرفه نبودن فروش، به عرضه لوازم التحریر و... رو آورده‌اند.
برای همین است که معدود مردم کتابخوان هم نمی‌توانند تازه‌های نشر را در شهر و دیار خود پیدا کنند و منتظر می‌مانند تا موعد نمایشگاه کتاب فرا برسد و نیاز خود را آنجا مرتفع کنند.
البته فروش آنلاین کتاب مدتی است کتابخوان‌های حرفه‌ای را سرذوق آورده، اما درصد خرید آنلاین نیز کم است و چندان برای ناشران راضی کننده نبوده است.

متولیان فرهنگ می‌توانند به رشد مراکز توزیع و فروش کتاب‌های تازه بازار نشر کمک کنند تا هم کمکی به ناشران کرده باشند و هم حداقل بهانه برخی از مردم برای کتاب‌نخواندن رفع شود!

اما شاید سوال شود که «پس نمایشگاه کتاب چه کاربردی می‌تواند داشته باشد؟!»
صحبت درباره آن باشد برای بعد...

۱ نظر ۱۴ اسفند ۹۴ ، ۱۳:۴۹
احسان عابدی
پنجشنبه, ۱۳ اسفند ۱۳۹۴، ۰۹:۱۳ ق.ظ

نکاتی مهم درباره آمار فروش نمایشگاه کتاب!

در بحث استقبال فریبنده مردم از نمایشگاه کتاب، این نکته را گفتیم که استقبال گسترده مردم نباید ما را فریب بدهد که مردم دارند کتابخوان می‌شوند. اما شاید این سوال مطرح شود که معیار دیگری در نمایشگاه هست به نام «میزان خرید کتاب» و این، آماری است که نشان‌دهنده خرید کتاب توسط مردم است و نمایشی نیست!

در این که آمار خرید 800 میلیونی مردم یزد از نمایشگاه سال 93 درست است، تشکیکی وارد نمی‌کنیم، اما مشاهدات و تحقیقات میدانی نگارنده در نمایشگاه، نکات جالبی را مشخص کرده است:

1-  از ناشران عمومی و تازه آنها که اسم و رسمی دارند اگر سوال کنید، حتماً نارضایتی خود را از فروش کم کتاب اظهار می‌کنند. سال گذشته یکی از ناشران نسبتاً مشهور می‌گفت: هزینه رفت و برگشت و غذا و اسکان و... ما بیشتر از فروشی شد که در نمایشگاه استان یزد داشتیم و دیگر تصمیمی برای حضور در نمایشگاه بعدی نداریم!

2-  هنگام خروج اگر به دستان عموم مردم نگاهی بیندازید، می‌بینید که یا اصلاً خریدی نداشته‌اند و یا خرید چندانی نکرده‌اند.

با این وجود چرا آمار فروش نمایشگاه زیاد است؟
1-  اگر سوال اول را از ناشران مشهور کمک آموزشی بپرسید، حتماً رضایت خود را از فروش کتاب اظهار می‌کنند! سال گذشته حتی برخی ناشران آموزشی و کمک‌درسی، مجدداً سفارش ارسال کتاب از تهران را داشتند و برخی کتاب‌های اصلی خود را همان روزهای اول نمایشگاه تمام کردند! 
پس بخشی از عمده فروش کتاب در نمایشگاه استانی مربوط به کتاب های کمک درسی و آموزشی است که صد البته ارتباطی با سرانه مطالعه مفید مردم ندارد!
2-  تعداد ناشران و فروشندگان کتاب‌های به اصطلاح نفیس و در اصل دکوری مانند قرآن و نهج البلاغه‌های زرکوب، دیوان حافظ و سعدی و شاهنامه فردوسی و... در نمایشگاه کم نیست و گاهاً مردم خرید خوبی از این دست کتاب‌ها دارند. قیمت این کتاب‌ها هم گران است و گاه به اندازه 5 برابر یک کتاب رمان و داستان فروخته می‌شود. طبیعی است که بخشی از آمار فروش کتاب نیز مربوط به این کتاب‌هاست که باز هم ارتباطی با سرانه مطالعه مردم ندارد!
3-  برخی از دارات دولتی نیز از تخفیف خوب نمایشگاه استفاده کرده و برای هدایای طول سال خود، چند میلیون تومان کتاب می‌خرند که عمده این کتاب‌ها، همان کتاب‌های نفیس و زینتی است. و باز هم این خرید ارتباطی با سرانه مطالعه مردم ندارد!
4-  گزارش موسسه نمایشگاه‌های کتاب می‌گوید در نمایشگاه کتاب یزد در سال 93، حدود 120 هزار نفر بازدید کرده و 800 میلیون تومان کتاب خریده‌اند. با یک تقسیم ساده پی می‌بریم که هر بازدید کننده به طور متوسط 6600 تومان کتاب خریده است. یعنی کمتر از قیمت متوسط یک کتاب!
با این تفاسیر، مشخص است که چرا آمار فروش کتاب در نمایشگاه، کمکی به افزایش سرانه مطالعه مردم نکرده است و نمی‌توان آن را به عنوان شاخصی در رشد کتابخوانی جامعه به حساب آورد.

۲ نظر ۱۳ اسفند ۹۴ ، ۰۹:۱۳
احسان عابدی
سه شنبه, ۱۱ اسفند ۱۳۹۴، ۰۹:۲۰ ق.ظ

نمایشگاه کتاب و استقبال فریبنده مردم!

📌 نمایشگاه‌های کتاب ملی و استانی همیشه یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای فرهنگی به حساب می‌آید که تلاش می‌شود در وضعیت تاسف‌آور مطالعه و کتابخوانی در جامعه ما، حرکتی مفید در راستای رفع معضل فرهنگی کتاب‌نخوانی مردم نشان داده شود.

اما آیا واقعاً نمایشگاه کتاب و حضور گسترده مردم در آن، ارتباطی با افزایش سرانه مطالعه مردم دارد؟!

خیلی دوست داریم ژست مدیریت فرهنگی گرفته و در برابر خبرنگاران بنشینیم و بگوییم: «بله! وقتی این همه مردم در نمایشگاه کتاب حاضر می‌شوند و فلان میلیون تومان هم فروش نمایشگاه بوده است، حتماً گامی در افزایش مطالعه مردم برداشته شده!» 
اما نمی‌توانیم چنین کاری کنیم و مع‌الاسف باید بپذیریم که آمار حضور پررنگ مردم، آماری فریبنده است!

طبق آنچه که اعلام شده، سال 93 در نمایشگاه هفتم کتاب یزد، 120 هزار نفر شرکت کرده‌اند و 800 میلیون تومان هم کتاب فروش رفته است. 
آیا می‌توان این آمار را نمودی از جامعه کتابخوان در نظر گرفت؟

یعنی بپذیریم که مردم ما با همین اشتیاقی که در نمایشگاه کتاب حاضر می‌شوند، کتاب هم می‌خوانند؟!

پس چرا آثار و تبعات آن را در جامعه نمی‌بینیم؟ 

چرا از هرکس می‌پرسیم چقدر کتاب می‌خوانی، فوراً کمبود وقت را بهانه کرده و توجیهی برای کتاب نخواندن خود دست و پا می‌کند؟

به نظرم باید بپذیریم که آمارهای استقبال مردم از نمایشگاه‌های کتاب، اطلاعات غلط و فریبنده در حوزه کتاب است و نباید محاسبات متولیان فرهنگی کشور را با خطا مواجه کند. چرا که اگر کتاب خوانی مردم ما به میزان حضورشان در نمایشگاه کتاب بود، قطعاً رشد فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و روانی فوق العاد‌ه‌ای در جامعه شاهد بودیم.

البته  شکی نیست که این استقبال خوب از نمایشگاه به هرحال یک دلخوشی فرهنگی است و بسیار هم خوشحال می‌شویم که مردم هرچند برای تفریح و تفرج هم که شده، در فضای کتاب تنفس کنند.

درباره این سوال که «پس آمار فروش کتاب را چگونه قلمداد کنیم؟» هم نکاتی هست که باشد برای بعد!

۱ نظر ۱۱ اسفند ۹۴ ، ۰۹:۲۰
احسان عابدی

جام جم- احسان عابدی*: انقلاب اسلامی ایران چنان عظمتی در درون و برون خود دارد که شعاع انوار آن به هر سمت و سویی پراکنده شده است و از هر طرف که به این واقعه بزرگ قرن بیستم بنگریم، دری برای ورود به یک مبحث مهم و قابل تامل به روی ما باز می‌شود.

سیره و زندگی رهبران و پیش‌قراولان انقلاب اسلامی یکی از عرصه‌های مهم و پر راز و رمزی است که گاه می‌توان دلایل پیروزی و ماندگاری انقلاب را در دل آن جستجو کرد. البته که موفقیت انقلاب اسلامی و ایجاد آن را نمی‌توان قائم به اشخاص دانست، اما سیره و رفتار بصیرت‌گونه برخی از رهبران موثر در انقلاب، در جریان و روند حرکت نهضت تاثیرات به سزائی گذاشته است.

به جز زندگی و رفتارهای خاص رهبر کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره)، اشخاص دیگری نیز ذیل رهبری ایشان به هدایت‌گری انقلاب پرداخته‌اند که آشنایی با زندگانی و سیره آنها کمک شایانی به تحلیل انقلاب اسلامی خواهد کرد.

شهید صدوقی در آیینه کتاب

شهید آیت‌الله محمد صدوقی از جمله نزدیکان به امام خمینی(ره) و هدایت‌گران موثر انقلاب بودند که شخصیت و منش خاص ایشان، محبوبیت و مقبولیت کم‌نظیری در بین انقلابی‌ها ایجاد کرده بود و اگرچه جنبه‌های حضور ایشان در استان یزد پر رنگ‌ شده، اما نقش موثر ایشان در روند انقلاب اسلامی و فرا تر از محدوده استان یزد قابل تامل و تدقیق است.

تا کنون بیش از 10 عنوان کتاب و شمار زیادی مقاله درباره شخصیت شهید صدوقی به نگارش درآمده که هرکدام با ادبیاتی خاص و با نگاه و رویکردی متفاوت به بررسی و ثبت تصویر از ایشان پرداخته‌اند. بخشی از این کتاب‌ها تحقیقی و مستند به اسناد ساواک است که بیشتر مورد استفاده محققان و علاقه‌مندان به پژوهش‌های تاریخی قرار می‌گیرد.

اما آنچه که در کنار آثار پژوهشی مهم به نظر می‌آید، کتاب‎‌هایی است که علاوه بر مستند بودن، قابل استفاده و قابل درک برای عموم مردم باشد. صرف اینکه مؤلفی زندگی‌نامه شهید صدوقی و یا هر شخصیت دیگری را با ادبیاتی تحقیقی و به صورت انشائی تهیه کند، اگرچه کار قابل تقدیری است، اما عامه مردم معمولاً ارتباط چندانی نمی‌توانند با این آثار برقرار کنند. هنر نویسندگان این است که از دل مستندات، خاطرات و آنچه که از یک شخصیت مهم بر جا مانده، با ادبیات و زبانی پرداخته شده برای فهم عموم مردم اثری گردآورند که تصویری دقیق و قابل لمس برای مخاطب ترسیم کند.

کتاب تازه منتشر شده‌ی «رهبر دارالعباده» با چنین انگیزه‌ای تدوین شده که در نوع خود درباره شهید صدوقی منحصر به فرد است. این کتاب به همت محمدعلی جعفری تالیف و در سال 94 توسط نشر خط‌شکنان انتشار یافته است.

رهبر دارالعباده چه می خواهد؟

مؤلف در بخشی از مقدمه خود نوشته است: «دل‌خواهم این بود تا تصویر این مرد را چنان واضح بسازم که دیدنش روشنا باشد در سبک زندگی ما.» یعنی هدف، ترسیم الگویی از شهید صدوقی برای سبک زندگی مخاطب است، اما چقدر این هدف محقق شده است؟!

روش کار در کتاب «رهبر دارالعباده»، کوتاه‌نگاری‌های پیوسته از خاطرات و مستندات شهید صدوقی به انضمام تصاویر ایشان است. این کوتاه‌نگاری‌ها گاه به دو سطر تمام می‌شود و گاه یک صفحه را به خود اختصاص می‌دهد. زبان کتاب، صمیمی و بدون تکلف است و مخاطب به خوبی می‌تواند در هر بخش با شخصیت شهید صدوقی ارتباط برقرار کند.

نکته قابل تحسین در نگارش کتاب این است که بیشتر متون، خواننده را به تفکری هرچند کوتاه وا می‌دارد و او را برای لحظه‌ای هم که شده درگیر رفتار شهید صدوقی می‌کند. به عنوان مثال در صفحه 63 می‌خوانیم:

«دکتر شیبانی، مهندس بازرگان و دکتر سحابی آمده بودند یزد. از آقای صدوقی پرسیدند:

  • در حالی که شاه ارتش قوی و سلاح دارد، چطور مبارزه کنیم؟
  • با همان نیرویی که موسی با فرعون و ابراهیم با نمرود جنگید.»

در این نوشته کوتاه، مخاطب هم به قدرت استدلال و اتکای شهید صدوقی به نصرت الهی پی می‌برد و هم یکی از گره‌های فکری مبارزات زمان انقلاب برایش باز می‌شود که مبارزان چگونه با دست خالی و با ایمان به یاری خداوند، رژیم شاه را از پا درآوردند. علاوه بر این، تفاوت دیدگاه دو طیف فکری موثر در انقلاب اسلامی مشخص می‌شود و...

نکته دیگری که کتاب «رهبر دارالعباده» در شخصیت شهید صدوقی برجسته کرده است، صراحت و شجاعت شهید در مبارزه و مقابله با رژیم شاه است. خصوصیتی که البته از قدیم تاکنون درباره ایشان نقل و روایت شده، اما شاید در این کتاب به گونه‌ای خاص و ویژه‌تر پرداخته شده است.[1]

اما مؤلف کتاب چقدر در تحقق هدف خود، یعنی ترسیم الگوی سبک زندگی برای مخاطب موفق بوده است؟ چند درصد از محتوای کتاب بیان کننده سبک زندگی شهید صدوقی است؟

اساساً شخصیت شهید صدوقی و سیره ایشان به عنوان یکی از رهبران انقلاب، می‌تواند الگوی خوبی برای فعالان فرهنگی، اجتماعی و سیاسی باشد. اما این شخصیت خاص چقدر می‌تواند الگوی سبک زندگی مردم عامه هم باشد؟ و اگر الگو هست، در این کتاب به چه میزان خصوصیات الگویی ایشان برای سبک زندگی مردم عامه پرداخته شده است؟

عمده مطالب کتاب رهبر دارالعباده، سیره شهید صدوقی در مبارزات انقلابی و سیاسی است و مقدار اندکی نیز مطالب مرتبط با سبک زندگی شخصی ایشان دیده می‌شود. بنا بر این، اگر آن‌گونه که مؤلف اشاره کرده، هدف کتاب ترسیم یک الگو برای سبک زندگی باشد، این الگو برای خواص جامعه است و عامه مردم را بهره چندانی از آن نیست. هدف برای خواص تحقق یافته، اما برای عوام خیر! مگر اینکه منظور نویسنده از «ما» طیف خاصی از جامعه بوده باشد.

چند نکته از کتاب

اما نکات و ابهاماتی نیز درباره ساختار و نگارش کتاب به نظر می‌رسد که به صورت خلاصه مطرح می‌شود:

-اگرچه هدف مؤلف تاریخ‌نگاری نبوده، اما اشاره به تاریخ و زمان وقوع برخی اتفاقات برای خواننده‌ ضروری است. برای مثال، در صفحه 6، سال مهاجرت به اصفهان و بازگشت از آنجا، در صفحه 9، سالی که به قم رفت، در صفحه 20، تاریخ سخنرانی و...

- پرش‌های زمانی روایات نیز به یک‌باره و گاه ابهام آفرین است. مثلاً در اولین قطعه در صفحه 6 نوشته شده «از نوادگان شیخ صدوق بود» و در قطعه بعدی نوشته «بیست ساله شده بود». یا صحبت از بازگشت شهید صدوقی از اصفهان به یزد است که بلافاصله سخن از حضورش در قم به میان می‌آید. مگر اینکه واقعاً اطلاعاتی از این دوره‌های زمانی موجود نباشد.

علاوه بر این، در یک مورد توالی زمانی نیز رعایت نشده که گمان نگارنده این سطور بر اشتباه در صفحه‌آرائی است. آنجا که صحبت از سال 41 و انجمن‌های ایالتی و ولایتی است، ناگهان در صفحه بعد با تاریخ «سیزده محرم 57» مواجه می‌شویم. مطالب صفحه بعد (صفحه 25) هم ظاهراً مربوط به سال‌های پیروزی انقلاب است، اما در صفحه بعد مجدداً مباحثی مربوط به سال 42 و تبعید امام خمینی(ره) نوشته شده است.

-روال کتاب بر این است که مرجع نقل قول‌ها و خاطرات درج نشود و به صورتی مطالب مطرح شود که اصالت با موضوع باشد نه گوینده. اما برخی موارد، ناگزیر نیاز به ذکر مرجع و منبع دارد و اگرچه منابع در پایان به صورت کلی درج شده، با این حال می‌توانست در پانویس صفحه و یا با ارجاع به پایان کتاب مشخص شود. به عنوان مثال صفحات 9، 16، 17، 29 و...

- به نظر می‌رسد برخی خاطرات اهمیت چندانی برای درج در کتاب نداشته است. مثلاً در صفحه 65 می‌خوانیم: «اگر بین سخنرانی چیزی یادش می‌آمد از پشت بلندگو صدایمان می‌زد. باید از بین مردم خودمان را می‌رساندیم کنار منبر. حرفش را به ما می‌گفت و دوباره سخنرانی را ادامه می‌داد.»

موارد دیگری هم مثل گزارش ساواک از نامه شخصی از اتریش به شهید صدوقی(صفحه33)، خاطره‌ای بدون نام درباره نامه‌نگاری یک دانشجو با شهید(صفحه29) چندان حائز اهمیت به نظر نمی‌رسند.

از سوی دیگر، خاطرات مشهور دیگری مثل حضور ایشان در منطقه زلزله‌زده طبس، جریان نام‌گذاری میدان مجاهدین، تعویق زمان نماز جماعت ماه رمضان مسجد حظیره برای مقابله با توطئه رژیم پهلوی و... در کتاب ذکر نشده است.

-هرچقدر صفحه‌آرائی و طرح جلد کتاب جالب و زیباست، اما قطع خشتی کتاب چندان جذاب به نظر نمی‌رسد. شاید علت کوچکی قطع کتاب به کم بودن متن بستگی داشته باشد.

البته مواردی از این دست قطعاً از ارزش کتاب نمی‌کاهد و صرفاً نقدی است بر ساختار کتاب که شاید در چاپ‌های بعدی مورد توجه نویسنده و ناشر قرار گیرد.

در مجموع باید اذعان کرد که کتاب «رهبر دارالعباده» تصویری خوب و واقعی و دورنمایی جذاب از شخصیت شهید صدوقی به مخاطب نشان می‌دهد. البته ذکر این نکته هم لازم است که سال‌ها قبل از این، کتاب «روزی خواهم خفت؛ برای همیشه» توسط شمسی خسروی و انتشارات سوره مهر منتشر شده که آن کتاب نیز با یک روایت داستانی جذاب، زندگی شهید صدوقی را به نگارش در آورده که آن کتاب نیز ارزش ادبی و تاریخی خوبی دارد و تصویری مفصل‌تر و همراه با رویدادهای مهم انقلاب اسلامی در یزد برای مخاطب عرضه می‌کند. حتی به نظر می‌رسد نوع پرداخت آن کتاب و داستانی بودن روایت آن به مراتب جذاب‌تر از کتاب «رهبر دارالعباده» است.

کتاب «رهبر دارالعباده» منبع خوبی برای آشنایی نسل جوانی است که شهید محراب، حضرت آیت‌الله صدوقی را ندیده‌اند و ذهنیت‌شان از این مرد با بصیرت، نام‌هایی بر خیابان‌ها و کوچه‌ها و میادین و... است. البته که خواص و فعالان فرهنگی و اجتماعی نیز می‌توانند الگوی مناسبی از شهید صدوقی در این کتاب بیابند.
 

*-کارشناس منابع اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان یزد

 


[1] -رهبر معظم انقلاب درباره شجاعت شهید صدوقی فرموده‌اند: «از جمله خصوصیات مرحوم آیت‌الله صدوقی که ایشان را در حرکات انقلابی به صورت فرد مؤثری در می‌آورد، شجاعت آن مرد بود.»

۳ نظر ۲۰ بهمن ۹۴ ، ۰۸:۲۹
احسان عابدی
شنبه, ۱۷ بهمن ۱۳۹۴، ۰۹:۳۳ ق.ظ

انقلاب و کتاب هایش: ظهور و سقوط سلطنت پهلوی

یکی از کتاب‌های خواندنی و پرمخاطب در زمینه شناخت رژیم پهلوی و شخصیت محمدرضا شاه، کتاب «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» است که به خاطرات حسین فردوست هم معروف شده است.

رضاخان برای تحصیل محمدرضا یک کلاس مخصوص تشکیل می‌دهد و حسین فردوست، کسی بود که رضاخان او را برای دوستی و همکلاسی خاص پسرش انتخاب می‌کند و حتی او را همراه ولیعهد به سوئیس برای تحصیل می‌فرستد.

فردوست تا آخرین روز حکومت پهلوی صمیمی‌ترین دوست شاه شناخته می‌شد؛ تا جایی که حق داشت با شاه و ملکه بر سر یک میز غذا بخورد و محرمانه‌ترین اسرار محمدرضا در مخفیانه‌ترین ارتباطات او را بداند. او به مقام ریاست دفتر ویژه اطلاعات محمدرضا شاه هم رسید.

پس از سقوط شاه، فردوست دستگیر شد و به دنبال یک بازجویی مفصل، بیش از 1500 صفحه خاطرات خود را نوشت و پرده از اسرار حکومت شاه و ارتباط‌های آن با انگلیس و آمریکا برداشت. این خاطرات در بین سال‌های 1363 تا 1366 نوشته شده است.

با کوشش عبدالله شهبازی از روی دست‌نوشته‌های فردوست، کتابی با عنوان «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» تهیه و تدوین شد که اولین بار در دهه فجر سال 1369 توسط موسسه اطلاعات و موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی  منتشر گردید.

کتاب خاطرات فردوست از دوره‌ی کودکی محمدرضا تا روزهای آخر حکومت پهلوی را با جزئیات جذاب و روان بیان کرده و در ویرایش آن نیز تلاش شده تا از هرگونه جهت‌گیری سیاسی خودداری شود.

این کتاب جلد دومی نیز دارد که البته اغلب توضیحات و معرفی شخصیت‌هایی است که از آن‌ها در جلد اول نام برده شده و براساس اسناد به‌صورت مستقل در جلد دوم ارائه شده است که نقش مکمل خاطرات را دارد.

همچنین خاطرات فردوست از معدود مدارک موجود در خصوص زندگی و مرگ «ارنست پرون» عضو سوئیسی دربار است که به دلیل شایعات فراوانی که درباره‌ی او وجود داشت و نقشی که در اداره‌‌ی شاه ایفا می‌کرد، شهرت یافته بود.

اطلاعات کتاب «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی» کمک شایانی به شناخت بهتر از شخصیت و روش حکومتداری محمدرضا شاه می‌کند.

۱ نظر ۱۷ بهمن ۹۴ ، ۰۹:۳۳
احسان عابدی
چهارشنبه, ۱۴ بهمن ۱۳۹۴، ۰۱:۳۰ ب.ظ

انقلاب و کتاب هایش: سال های بنفش

از بین معدود رمان‌هایی که با رنگ و بوی انقلاب اسلامی نوشته شده است، می‌توان به رمان «سال‌های بنفش» اثر ابراهیم حسن بیگی اشاره کرد که سال‌ها از انتشار آن می‌گذرد.

سال‌های بنفش داستان پسری روستایی است به نام علی که در حوالی بندر شاه (بندر ترکمن فعلی) زندگی می کنند. علی که کلاس پنجم دبستان تحصیل می‌کند، با روحانی جوانی به نام سید رسول که به روستای آنها، خواجه نفس تبعید شده، آشنا می‌شود. پدر علی، اوستاابوالحسن مردی متدین و از معدود خانواده‌های شیعه در روستایشان است که علی‌رغم دیگران، از ارتباط پسرش با سیدرسول جلوگیری نمی‌کند و همین ارتباط و رفت و آمد، علی را به تدریج وارد فعالیت‌های سیاسی می‌کند، تا آنجا که رسماً یکی از مبارزین علیه حکومت پهلوی شده و توسط ساواک دستگیر و به 15 سال حبس محکوم می‌شود.

داستان شروع  مهیجی دارد و همین تهییج، خواننده را تا انتهای داستان می‌کشاند. گرچه در صفحات ابتدایی، جملات کوتاه پی در پی، مکث در خوانش را زیاد می‌کند.

داستان سال‌های بنفش داستانی پرحادثه و پر شخصیت است. از حدود 30 شخصیت در این داستان نام برده می شود که البته 7 شخصیت نقش پررنگ تری دارند. اما این تعدد شخصیت مخاطب را گیج نمی کند.

شخصیت اصلی داستان از لحاظ فنی «علی» است. اما حضور پررنگ سیدرسول، گاه تداخلی در تشخیص شخصیت اصلی بوجود می‌آورد. همچنان‌که در مقطعی، شیرین محمدی پررنگ می‌شود.

داستان سال‌های بنفش جزو داستان‌های انقلاب محسوب می‌شود و از لحاظ فنی، رمان سیاسی است. یکی از بهترین راه‌های صدور انقلاب اسلامی، هنر و ادبیات است. حوزه‌ای که نویسندگان متعهد ما باید بیش از وضعیت فعلی به آن بپردازند. داستان سال‌های بنفش گرچه در سطح مطلوب داستان نگاری انقلاب نیست، اما موضوع و درونمایه آن می‌تواند برای خلق آثار بهتری مورد توجه قرار گیرد.

----------------------------

پی نوشت: نقدی که سال ها پیش بر رمان سال های بنفش نوشتم را اینجا بخوانید.

۱ نظر ۱۴ بهمن ۹۴ ، ۱۳:۳۰
احسان عابدی
سه شنبه, ۱۳ بهمن ۱۳۹۴، ۰۲:۱۸ ب.ظ

انقلاب و کتاب هایش: دایره المعارف انقلاب اسلامی

در چند دهه گذشته دایره المعارف نویسی موضوعی به یکی از کارویژه‌های محققان و پژوهشگران با تجربه تبدیل شده تا تعاریف مشخصی برای واژه‌ها و مداخل موجود در یک موضوع و رشته خاص ثبت شود. این اقدام کمک شایانی به سایر محققان و علاقه‌مندان به آن حوزه و رشته می‌کند تا اطلاعات جامع و رسمی از کلیدواژه‌های مورد نظر خود را بیابند و معمولاً تا سال‌های سال دایره المعارف‌های موضوعی ثابت و قابل استفاده خواهد ماند.

در زمینه انقلاب اسلامی ایران نیز به همت دفتر ادبیات انقلاب اسلامی حوزه هنری، از سال 79 کار تهیه دایره المعارف انقلاب اسلامی ویژه نوجوانان در دستور کار قرار گرفته و تاکنون 3 جلد از آن تدوین و منتشر شده است.

حوزه هنری تهیه این دایره المعارف را با هدف آشنا کردن گروه‌های سنی نوجوان و جوان با مفاهیم انقلاب، گروه‌های مبارز، شخصیت‌ها، رویدادها و زمان‌هایی که به نحوی با این پدیده مرتبط بودند، تعریف کرد و با دعوت از جمعی از محققان حوزه تاریخ، کار تهیه مداخل را شروع کرد. در مجموع ۸۷۰ مدخل برای این دایره المعارف احصاء شده که دایره زمانی آ ازن سال ۱۳۴۰ شروع می‌شود.

اولین جلد این مجموعه سه جلدی در سال 1384 منتشر شد که مجموعه‌ای مصور و با کیفیت است و مورد استقبال نیز واقع شده است.

جلد دوم نیز در سال 1389 منتشر شد و اخیراً بازار نشر، شاهد انتشار جلد سوم و آخر آن بود.

ویژگی اصلی این کتاب، زبان ساده، اما علمی و غیرشعاری و متناسب با فهم و درک نوجوانان و جوانان است. علاوه بر این، مصور بودن کتاب و استفاده از تصاویر ناب و دیدنی انقلاب، جذابیت کتاب را برای این قشر بیشتر کرده است.

البته سادگی تعاریف باعث نمی‌شود بزرگسالان نتوانند از آن بهره‌مند شوند و قطعاً جذابیت کتاب برای آنها نیز ملموس است.

از دل این دایره المعارف سه جلدی می‌توان تاریخ پر فراز و نشیب نهضت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی را استخراج کرد و با شخصیت‌هایی که به نوعی در روند نهضت و پیروزی یا حتی سنگ اندازی در مسیر انقلاب اسلامی سهیم بوده‌اند، آشنا شد.

دایره المعارف انقلاب اسلامی منبع جامع، مفید و مناسبی برای آشنایی با انقلاب اسلامی است که اگرچه ویژه نوجوانان و جوانان منتشر شده، اما محدود به این قشرها نیست و می‌تواند مورد مطالعه همگان قرار گیرد.

این کتاب در 3 جلد و زیر نظر دفتر ادبیات انقلاب اسلامی وتوسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است.

۰ نظر ۱۳ بهمن ۹۴ ، ۱۴:۱۸
احسان عابدی

نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو/نویسنده: محمدتقی فعالی/انتشارات سازمان ملی جوانان/ 294 صفحه

یکی از نویسندگانی که در دوره‌ای آثارش جزو پرطرفدارترین کتاب‌ها در کتابخانه‌های عمومی بوده، پائولو کوئلیوی برزیلی است. این نویسنده که آثارش به یک‌باره در دنیا شهرت پیدا کرد و در تیراژ بالایی به فروش رفت، شخصیت مرموز و قابل تاملی دارد. نهاد کتابخانه های عمومی کشور  خرید و توزیع کتاب‌های کوئلیو در کتابخانه‌ها را از دستور کار خود خارج کرده و نگاه مثبتی به آثار این نویسنده ندارد. قطعاً کتابداران ما با مراجعینی مواجه می‌شوند که متقاضی کتاب‌های کوئلیو هستند و در صورت نبودن کتاب، دلیلش را از کتابدار می‌پرسند.

از آنجا که معتقدیم کتابدار، مشاور امین جامعه در تغذیه فکری و مطالعاتی است، انتظار می‌رود با شناخت افکار و جریانات انحرافی حوزه اندیشه و کتاب و مخصوصاً فرقه‌های شبه عرفانی نوظهور، بتواند وظیفه ذاتی‌اش را در ارائه کتاب به مراجعین انجام دهد.

کتاب «نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو» اثر محمدتقی فعالی، منبع خوبی برای شناخت افکار و اعتقادات این نویسنده است. آقای فعالی سعی کرده با نگاهی عمیق و واقع‌بینانه، معانی نظری و فکری نحله‌های نوظهور معنوی را که از شرق یا غرب در دو دهه اخیر به کشور وارد شده‌است، بررسی کرده و ابعاد آن را موشکافی کند.

کتاب در سه فصل تنظیم شده است. فصل اول به زندگی‌نامه، آثار و عوامل تأثیرگذار در آثار پائولو کوئلیو نظر دارد. در این فصل می‌خوانید که چرا کوئلیو 3 بار در بیمارستان روانی بستری شده است!

 در فصل دوم کتاب‌های مختلف او معرفی و مورد بررسی قرار گرفته‌است و فصل سوم، با رویکرد انتقادی، مبانی مؤلفه‌ها و شاخصه‌های تفکر پائولو کوئلیو را تبیین شده و سعی دارد کاستی‌ها و آسیب‌های اندیشه‌های وی را مشخص سازد.

جالب است بدانید کوئلیو عضو هیأت مدیره مرکز صلح شیمون پرز، رییس رژیم صهیونیستی است.

 برخی از عنوان‌های مطالب کتاب عبارت‌اند از: دوران کودکی؛ روزگار بعد از کودکی، سه بار زندان؛ ازدواج‌ها و طلاق‌های پیاپی؛ عوامل تأثیرگذار بر کوئلیو؛ مذهب کوئلیو؛ انتقادهایی به کوئلیو؛ جراید کوئلیو؛ پلورالیسم دینی؛ تناسخ؛ نشانه‌شناسی و ...

لازم به ذکر است که این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه هشت جلدی است که با عنوان کلی «جنبش‌های نو ظهور معنوی» منتشر شده است. هر کدام از این هشت جلد با عنوانی خاص به زیور طبع آراسته شده و منبع خوبی برای تحقیق در عرفان‌های انحرافی است.

کتاب نگرشی بر آراء و اندیشه‌های پائولو کوئلیو در بیشتر کتابخانه‌های عمومی موجود است. با مطالعه این کتاب، می‌توانید درباره تاثیرات مطالعه کتاب‌های این نویسنده برزیلی قضاوت کنید.

۰ نظر ۱۹ دی ۹۴ ، ۰۹:۳۶
احسان عابدی